Symbolische weergave van shinee (gestilde concentratiemeditatie)
Deze tekening of symbolische weergave van de beoefening van shinee of gestilde concentratiemeditatie, die dus door Bhavaviveka, de Indische pandit uitgedacht is, die ga je, als je naar India of Tibet of Boethan reist en je gaat daar een traditioneel boeddhistisch klooster bezoeken, dan ga je altijd aan de hoofdingang van de tempel, op de tempelmuur aan de buitenkant van de tempel, ergens deze tekening terugvinden om hen er altijd aan te herinneren aan de lessen die je kan leren uit deze symbolische weergave. Die ga je altijd op de tempelmuur terugvinden.
Daarmee hebben we in het kort al de verschillende elementen die je ziet op de tekening besproken. Dat weten jullie nu ook.
Er wordt heel vaak door mensen gevraagd voor wat zou dat nu staan, wat betekent dat nu? Dan zijn jullie nu mee met wat het nut is van deze visualisatie en wat dit voorbeeld eigenlijk wil vertellen. Lama wil er nog eens op wijzen dat dit meestal wordt vertaald als de 9 stadia of de 9 treden of de 9 stappen, maar je mag het echt niet zien als: dit is die stap en dat is die stap. Het is echt een evolutie van ervaring. Dus het zijn 9 ervaringen die je meemaakt tijdens de ontwikkeling van je gestilde concentratie en zie het vooral vanuit die optiek, als ervaringen.
De eerste drie stadia van shinee
In realiteit, bij doorgaans iedereen die nu de shinee meditatie beoefent, kan je bijna zeker zijn dat je je op één van die eerste 3 stadia bevindt. Dat is de typische vorm van shinee die wij altijd samen beoefenen, die bevindt zich op de eerste 3 van de 9.
Dus als we gaan kijken naar iemand die echt een beginner is in meditatie, die gaat heel veel verschillende ongemakken ervaren: je lichaam zal hier beginnen te jeuken, daar voel je iets, een pijntje hier, een pijntje daar. Misschien ga je last krijgen van, precies dan, te veel speeksel in je mond, enzovoort wat moet je daar nu mee doen? Allerlei ongemakken die zich aandienen. Dat zijn de eerste ervaringen die hier worden gezet als het eerste stadium, het plaatsen van de geest.
En dan ook typisch, omdat je dan voor de eerste keer jezelf tot rust brengt en kijkt naar je eigen bewustzijn, dat je dan pas voor de eerste keer gaat vaststellen dat er van alles gebeurt hier van alles in je hoofd. Meestal gaat er dan de verkeerde conclusie getrokken van doordat ik mediteer, gebeurt er hier van alles en word ik onrustig. Ik ben nog nooit zo onrustig geweest, dat is meestal de conclusie.
Dus de hoeveelheid van onrust, de hoeveelheid van gedachten die zich aanbieden, van afleidingen die zich aandienen, die is helemaal niet anders dan ervoor. Alleen word je je er bewust van, waardoor je als ervaring het gevoel hebt dat het meer wordt. Dat is uiteindelijk alleen maar een gevoel, maar er is geen verschil met ervoor. Je wordt je er bewust van, maar het vertaalt zich dus doorgaans in het gevoel dat het toeneemt.
Als je dat stadium voorbij bent, dan ga je merken dat de meditatie beter begint te gaan. Je voelt je veel comfortabeler bij het mediteren. Je hebt niet meer zoveel last van al die ongemakken, die zijn er nog wel. Maar er is een zeker gevoel van comfort dat optreedt in je meditatie en het gevoel van het begint nu wel te lukken.
En dan, als je begint comfort te krijgen in meditatie, leer je de tegenkrachten toepassen wanneer je afgeleid wordt en wanneer er loomheid optreedt. Dan kom je in het derde stadium waarbij je daar eigenlijk goed geworden in bent, dat het je namelijk goed lukt om elke keer op te merken dat je wordt afgeleid en je het terug brengt.
Je begint die ervaring te hebben waardoor het heel goed lukt om wanneer die loomheid of onrust optreedt om daar op een gepaste manier op te reageren. En dat is een beetje zoals in het begin is het een woeste zee, dan is het een zee met grote golven en in het derde stadium is het de zee die tot rust gekomen is en nog wel beweegt, nog wel golven heeft, maar heel rustig geworden is. Dus die 3 zijn doorgaans de stadia of de ervaringen die je als beoefenaar zal tegenkomen.
VRAGEN
1. Kan een specifieke lichamelijke pijn als concentratie-object worden gebruikt?
Lama zegt hierop dat je als beginner je uiteraard lichamelijk discomfort gaat ervaren. Dat zal doorheen de beoefening moeten afnemen. Stel dat je echt een fysiek probleem hebt aan je lichaam waardoor het gewoon altijd ongemakkelijk blijft, wat kan voorvallen, dan is het belangrijk om te beseffen dat mediteren, dat doe je met je geest, met je bewustzijn, niet per sé met je lichaam.
Dus als de traditionele meditatiehouding geen optie is, dan kan je voor jezelf een andere houding of een andere manier zoeken om comfortabel te zijn zodat je wel degelijk verder met je bewustzijn kan mediteren. Dan moet je naar je lichaam luisteren en dat voor laten gaan en vooral beseffen: mediteren doe ik met mijn bewustzijn. Dus zelf als ik daarvoor een andere houding moet aannemen, dan kan ik nog altijd verder geraken in de ontwikkeling van mijn meditatie.
Dus als je het aspect van lichaam en geest vergelijkt, dan wordt er in boeddhisme duidelijk gezegd dat de geest leidend is, dat daar het zwaartepunt ligt, dat dat het belangrijkste is. En dan wordt er ook gezegd dat als je je geest meer en meer onder controle brengt, meer en meer tot rust brengt, dat dat zich ook gaat doorvertalen naar je lichaam. Dat zal een positief effect hebben op je lichaam ook.
Laten we zeggen, je moet dat natuurlijk niet aannemen omdat ik het zeg, maar laat vooral de ervaring spreken. Dus als je meer en meer daarin slaagt om in die meditatie stappen vooruit te zetten, dan zou je ook een positief effect op het lichaam moeten gaan vaststellen.
Lama zegt dat je natuurlijk altijd op je eigen ervaring moet voortgaan en het niet moet aannemen gewoon omdat hij het hier zit te zeggen. En als we naar de historische Boeddha zelf kijken, die heeft dat ook heel duidelijk gezegd: je moet niks aannemen omdat ik het als de Boeddha het hier nu poneer. Je moet het zelf, voor jezelf uittesten en als jouw ervaring bevestigt dat wat ik gezegd heb klopt, en je neemt het dan aan; dan is het OK, als je echter vaststelt dat het voor mij totaal niet werkt, dan laat je het.
Dus je neemt aan wat voor jou werkt; werkt het niet, dan hoef je het niet aan te nemen. De boeddha heeft dat ook aangevoeld, met een voorbeeld om dat te illustreren: als jullie naar een juwelenwinkel gaan en je wilt een gouden object kopen en als de winkelier beweert dat het allemaal echt goud is dan ga je dat waarschijnlijk ook niet blindelings aannemen; dat alles wat daar ligt per sé echt goud is.
Je gaat daar bewijs van willen zien. Traditioneel wordt gezegd dat je er op bepaalde manieren kunt op bijten, dat er dus technieken zijn om te controleren of dit echt goud is of dit geen goud is. Maar het komt erop neer dat je gaat zorgen, in deze tijd, of er de nodige certificaten zijn; is er voldoende bewijs dat jij kan aannemen van ja dit is echt goud, dan pas ga je het gaan kopen.
Als je twijfel hebt en je denkt van dat ziet er hier een louche verkoper uit, dan ga je het niet kopen. Net zoals wanneer je goud gaat kopen, met zekerheid gaat vaststellen of het echt goud is, zo moet je ook naar mijn onderricht kijken heeft de Boeddha meegegeven.
En de boeddha voegde er ook volgende aan toe. Het heeft geen zin om naar mij als de boeddha te komen en te zeggen: ik heb dit probleem, ik heb dat probleem, beste Boeddha, zegen mij om al mijn problemen te laten verdwijnen. Hij zei: zo werkt het niet, ik heb via de beoefening deze realisaties bekomen die ik nu met jullie deel en ik deel die door uit te leggen welke stappen je kan nemen om daar te komen.
Het is aan jou om zelf die stappen te zetten, zelf die ervaringen vast te stellen, en zelf tot de conclusie te komen dat het klopt en het pad te bewandelen. Ik kan niet noch door een handoplegging, noch door water, de negativiteit van jou afwassen. Je moet zelf het pad bewandelen en zelf de nodige stappen nemen.
2. De groep die hier zit heeft met zijn allen een bepaalde leeftijd. Is meditatie gebonden aan onze eigen evolutie als mens en zijn er meditaties die we met kinderen of met jongeren kunnen doen?
Het is effectief zo dat iedereen zijn eigen pad in het leven heeft; wanneer hij klaar is om bepaalde beoefeningen wel of nog niet te doen. Maar finaal is het niet zo van vanaf die leeftijd is het dit en vanaf die leeftijd is het dat. Het is volledig afhankelijk van iedereen zijn eigen capaciteit en wat hij heeft meegebracht van vorige levens enzovoort, wanneer je op bepaalde leeftijd wel of niet klaar bent om bepaalde beoefeningen te doen.
Wat belangrijk is, is dat het van binnenuit jezelf moet komen. Je moet zelf duidelijk voelen van ik wil graag leren mediteren en ik heb er het enthousiasme voor, ik heb er de neiging voor om het te gaan doen. Je moet nooit iemand gaan forceren die duidelijk aangeeft dat hij er helemaal niet klaar voor is of geen interesse voor heeft. Dat is 1.
Het tweede is dat er wel degelijk dharma onderricht wordt gegeven aan kinderen van kleins af aan, maar dat begint normaal met het aanleren van bijvoorbeeld, de 10 heilzame daden en de 10 onheilzame daden; dat is eigenlijk een soort standaard ethiek van wat goed is en wat slecht is.
Dat zijn de typische dingen waarmee je begint met kindjes, namelijk ze aan te leren wat zijn goede dingen om te doen, wat zijn de dingen die je beter niet doet en vooral ze op zo'n manier groot brengen dat ze een goed hart ontwikkelen. Dat is de essentie wanneer ze klein zijn.
En effectief, in het begin, zal de olifant nog net iets te wild zijn om al te beginnen mediteren, maar ook daar kunnen er effectief kinderen zijn die kunnen mediteren. We starten niet op punt nul wanneer we geboren zijn, er kan een kind bij zijn dat perfect capabel is om te mediteren door voorgaande ervaringen.
Dus altijd op persoonlijk niveau kijken, maar standaard gaan ze bij kinderen vooral aandacht geven aan wat juist is en wat niet juist is, aan die 10 heilzame daden en aan het vermijden van die 10 onheilzame daden en het stellen van die 10 heilzame daden, een goed hart ontwikkelen, enzovoort.
Om een formele beoefening zoals meditatie op te starten, wordt er gezegd dat er 2 dingen nodig zijn. In het Tibetaans is dat depa ameugu, wat wil zeggen, het 1 is vertrouwen dat de beoefening effectief tot resultaat zal leiden en het andere is inclinatie, dus het echt vanuit jezelf zeggen van ik wil dat graag doen.
Als die 2 niet aanwezig zijn, dan heeft het geen zin om iemand te forceren om te beginnen met mediteren. Ze moeten vertrouwen hebben dat het effectief nuttig is om het te doen en zelf de inclinatie hebben om het te willen doen.
En hoe kom je daartoe? Lama zegt, jullie zijn hier vandaag aanwezig, er heeft niemand jullie verplicht om hier aanwezig te zijn. Je bent welwillend naar de les gekomen. Dus dat wil zeggen dat er een soort interesse was van dat is misschien wel interessant, dus dat je er een positief gevoel bij had en je er wel meer over wou leren.
En zo start het. Je wil er meer over leren, je hoort er zaken over en dan ga je er zelf over nadenken van ik heb dit en dit gehoord. Dat vond ik wel positief, dat vind ik intrigerend en dan stilletjes aan kan je daardoor misschien overtuigd geraken van dat er wel voordelen zijn aan meditatie die je wel belangrijk vindt en daardoor ontstaan die 2 dingen, dat je dus effectief daardoor stilletjes aan vertrouwen ontwikkelt de formele beoefening, of meditatie, iets positief kan betekenen voor jou en je eigenlijk wel zin hebt om dat te beginnen doen.
En als die dan aanwezig zijn, dat is dan het begin, het vlammetje, dat tzundru noemt in het Tibetaans, wat wil zeggen die enthousiaste volharding om er dus niet alleen aan te beginnen, maar ook om ermee voort te gaan.
Eigenlijk wordt daar dat vlammetje aangestoken van die enthousiaste volharding en als we dan kijken naar de definitie van enthousiaste volharding, dan wil dat zeggen dat je je verheugt in het doen van heilzame daden.
Zo wordt dat eigenlijk als definitie meegegeven, in dit geval dat je je verheugt in het mediteren, dus dat je niet denkt van, ah nee, ik moet weer op dat kussen gaan zitten, maar dat je blij bent van, ik heb daar vertrouwen in, ik wil dat graag doen, ik weet dat er bepaalde moeilijkheden mee zijn die ik daarmee ga tegenkomen, maar ik ken de voordelen, ik zie daar het nut van in, dus ik kan mij positief opladen, en ik kan mij verheugen in het doen van die beoefening.
Dus als al die aspecten aanwezig zijn, dan is het duidelijk dat je er klaar voor bent om de beoefening te starten en verder te zetten.
Als we kijken naar de opleiding, zegt lama, ik zelf ben van kleins af aan, dat is mijn levenservaring, ik ben vanaf heel kleine jonge leeftijd, ik denk vanaf 6 jaar, in een klooster begonnen.
En daar doorlopen de kinderen eigenlijk, in het Tibetaans zeggen ze wielen of Corlo, een soort cyclus van 3 stadia die ze doorlopen. En het eerste is, noem het leki-corlo, wat wil zeggen de cyclus van het werken.
Dan zijn er gewoon allerlei dingen die je moet leren; leren schrijven enzo, maar ook allerlei fysieke activiteiten die moeten gebeuren in het klooster, zoals thee maken, bepaalde rituelen helpen ondersteunen.
Dus vooral actief meedoen aan een aantal dingen; via doen dingen leren. Dan begint de cyclus van Teusam, zeggen ze dan, dat wil zeggen van luisteren en contempleren, dat is echt de dharma onderricht leren, alles in detail bestuderen, erover nadenken, erop mediteren.
Dat zijn een heel aantal jaren dat ze dan volledig dharma onderricht krijgen en stapsgewijs daarin groeien en opbouwen. Dan volgt de laatste cyclus en dat is dan de cyclus assamting, dus dat wil zeggen de cyclus van meditatieve concentratie.
Dat is dan traditioneel dat ze 3 jaren, 3 maanden en 3 dagen in retraite gaan; in stilte retraite waarbij ze dan 3 jaar, 3 maanden, en 3 dagen een volledige retraite cyclus doorlopen, waardoor ze dan echt het volledig verinnerlijken en helemaal zichzelf maken.
3. Als we die negen stadia doorlopen is er pas op het einde sprake van lakton. Wil dit dan in feite zeggen dat het weinig zin heeft, want wij zitten allemaal in 1, 2 of misschien 3 qua ervaringen; heeft het dan zin om lakton te introduceren voor ons, vermits wij toch maar beginnelingen zijn en er pas sprake is helemaal op het einde van lakton?
Zoals de tekening het illustreert, ga je helemaal tot aan het negende stadium en het klopt dat onze ervaringen om en bij de eerste ervaringen zitten. Het is een feit dat je tot dat negende stadium moet gaan van het volledig gelijkmatig verwijlen voordat lakton gebeurt; dat is de traditionele benadering.
Je zou dus kunnen zeggen, zoals jij het poneerde, dat het dan het weinig zin heeft om lakton te doen. Maar lama zegt tegelijkertijd als je simultaan lakton beoefent, ga je de echte resultaten kunnen bereiken die je met lakton kan bereiken.
Als je nog niet de volledige voleindiging van shinee hebt bereikt, dan is het ook waar dat je nog niet de volledige resultaten gaat kunnen bereiken die je ermee kan bereiken. Maar je bent wel al aan het trainen in die gedachtengang, in die redeneringen, dus je bent al ervaring aan het opbouwen, maar die gaat effectief pas haar volledige vrucht kunnen kennen als dit helemaal doorlopen is.
Als je effectief helemaal erdoor geraakt, door die 9 stadia, en dus helemaal geraakt aan het gelijkmatig verwijlen of fixeren, dan heb je resultaten zoals je kon zien bij Milarepa bijvoorbeeld, de grote yogi uit Tibet.
En Milarepa heeft dat zelf in zijn geschriften en zijn gezangen ook meegegeven, dat hij namelijk effectief de vruchten die beschreven worden, dat hij die ervaarde, maar dat hij daar bovenop ook ervaarde dat eens je daar bent, bij dat gelijkmatig verwijlen, dat je daar dan effectief ook voor altijd bent.
Dus, per definitie, hij heeft ook gezegd wanneer ik mijn lichaam was, ben ik in meditatie, wanneer ik aan het eten ben, ben ik in meditatie, wanneer ik aan het slapen ben, ben ik in meditatie.
Dat is het effect dat wij nu niet ervaren. Wij doen onze oefening, maar als we dan aan het eten zijn, dan zijn we niet meer aan het mediteren. Dat is dus een volledige andere ervaring van alles wat je doet als je echt dat negende stadium hebt bereikt.
